ပထမတော့ သေနတ်နဲ့ ကျနော်တို့ရဲ့ မြေတွေကို လုယူသွားခဲ့ကြတယ်။ အခုကျတော့ မြေလုဖို့ ဥပဒေကို အသုံးချလာပြန်ပြီ။

တိုက်ပွဲနှင့် စစ်ဘောင်ကျယ်လာမှုကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာစစ်ဘေးတိမ်း ရှောင်ခဲ့ရသူများ၏ မြေရပိုင်ခွင့်အခွင့်အရေးအပေါ် TNI ၏ သုံးသပ်ချက် အကျဉ်း

၂၆ သြဂုတ်လ ၂ဝ၁၉

Growing up in an IDP camp, Kachin State / Photo credit Tom Kramer
Growing up in an IDP camp, Kachin State / Photo credit Tom Kramer

မြန်မာနိုင်ငံထဲက နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူတွေဟာ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တရား မျှတမှုမရှိတဲ့ဒဏ်ကို တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ခါးစည်းခံခဲ့ကြရတယ်။ ဒီနေ့ဒီအချိန်မှာလည်း သန်းခေါင် ထက်ညနက်တဲ့ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့နေကြရတုန်းပါပဲ။

“စစ်ပွဲတွေရဲ့ဒဏ်ကို မြန်မာနိုင်ငံထဲက လူထုလူတန်းစားတွေ ခါးစည်းခံနေရချိန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ က နေရပ်စွန့်ခွဲစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူတွေကို ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်ပြီး သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေ တယ်။ နေရင်းဒေသတွေဆီ အချို့ပြန်သွားခဲ့ကြပေမယ့် တစ်ချို့ကတော့ IDP စခန်းတွေမှာ ဆက်ပြီး ကျန်နေရစ်ခဲ့ကြတယ်။ နိုင်ငံထဲမှာ ငရဲကျနေသလိုပဲ။” (မြစ်ကြီးနားမြို့၌ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများ အစည်းအေ၀း) 

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဒေသ၌ လက်ရှိဖြစ်ပျက်လျက်ရှိသည့် အခင်းအကျင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်က တည်းက စစ်ရှောင်ခဲ့ရသည့် IDP တစ်ဦးက အထက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ပုံဖော်သွားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက် ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသနှစ်ခုစလုံးမှ နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများသည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ တရားမျှတမှုမရှိသည့်ဒဏ်ကို တစ်ရစ်ပြီးတစ်ရစ် ခါးစည်းခံခဲ့ကြရသည်။ ယနေ့အချိန်ထိလည်း သန်းခေါင်ထက် ညနက်သည့် အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့နေကြရဆဲဖြစ်သည်။ယခင်နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသူများ မိမိတို့၏ နဂိုနေရင်းရပ်ရွာများ၊ တောင်ယာများ၊ နေအိမ်များနှင့် သစ်တောများဆီသို့ နေရပ်ပြန်နိုင်ခြင်းမရှိစေရန် ပိတ်ဆို့ ခံထားရသည့် အခြေအနေ၌ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊စစ်ဘောင်ချဲ့မှု့နှင့် စီးပွား ရေးအသားပေး အကြီးစားစီမံကိန်းကြီးများက နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်မှုလှိုင်းလုံးသစ်များ ထပ်မံထွက်ပေါ်လာ စေရန် ဖန်တီးလျက်ရှိသည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ်ကတည်းက မြေ၊ သစ်တော၊ သဘာ၀ပတ်၀န်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ အမျိုး သားအဆင့် မူဝါဒများနှင့် ဥပဒေပေါင်းများစွာကို တစ်လှေကြီးရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အ ဆိုပါဥပဒေမူဘောင်များ၌် နေရပ်စွန့်ခွာ၍ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသူများ၏ လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် အခွင့်အရေး များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားခြင်းမရှိပေ။ လက်ရှိအချိန်ထိ ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများနှင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ၏ မြေယာဆိုင်ရာရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးပေါ် အခြေခံထားသည့် မူလရပိုင်ခွင့်အခွင့်အရေး များကို ပြန်လည်ရယူခံစားပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများ ဆိုးဆိုး ရွားရွားတွေ့ကြုံခံစားရလျက်ရှိသည့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို သင့်တင်လျောက်ပတ်စွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေး ထားသည့် ဥပဒေတစ်ခုတစ်လေမျှ ရှိမနေပေ။ ယင်းအစား လက်ရှိအစိုးရ၏ မူဝါဒသည် IDPs နှင့် Refugees များပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည့် မြေယာများကို စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားအတွက် ပြန်လည်ခွဲေ၀ချထားပေးရန်သာ အား သန်သလို ဖြစ်နေပါသည်။ အလွန်အရေးပါသည့် တောင်ဖက်စွန်းဒေသရှိ သဘာ၀အတိုင်းကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည့် ကျွန်းများပင်ဖြစ်နေပါစေ သို့မဟုတ် မြောက်ဖက်စွန်းရှိ ခန့်ညားထည်ဝါလှသည့် တောင်စဉ်တောင်တန်းများ ပင်ဖြစ်နေပါစေ အလျဉ်းဂရုမစိုက်ဘဲ သဘာ၀ခရီးသွားလုပ်ငန်းအပါအ၀င် စိုက်ပျိုးရေး၊ သတ္တုတူးဖော်ရေး၊ စက် မှုလုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံစီမံကိန်းများဖော်ဆောင်ရန် ၀န်မလေးလှပေ။  

အထူးသဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းစီမံခန့်ခွဲရေးဥပဒေနှင့် ယင်း၏ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ပြင်ဆင် ချက်ဥပဒေသည် IDP-refugee မြေများ၊ နေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများ၏1 နေရပ်ပြန်ခွင့်နှင့် မူလရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး2 တို့ကို အာမဘနေ္တခံရမည့် ကျင့်၀တ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ ၀တ္တရားများအပေါ် အ ကြီးအကျယ်ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်၌ မသမာသူများနှင့် စီးပွားရေးဇာတ်ကောင်များသည် VFV ဥပဒေနှင့် ယင်း၏ပြင်ဆင်ချက်တို့ကို အသုံးချ၍ IDP နှင့် Refugee များ၏ မြေယာများကို အမည်ပေါက်မှတ်ပုံ တင် လျှောက်ထားရယူလျက်ရှိသည်။ နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများကို ပထမနေရာ၌ထား၍ ထည့်သွင်းစဉ်း စားရမည့် အစိုးရနှင့် အခြားအရေးပါသည့်အင်အားစုများ၏ လစ်ဟင်းပျက်ကွက်မှုသည် ကာလရှည်ကြာလွန်းသည့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားစေလျက်ရှိသည့်အပြင် နေအိမ်များနှင့် အသက်မွေး၀မ်း ကျောင်းလုပ်ငန်းများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကြောင့် နာကျင်ခံစားခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာအ ပေါ် တစ်ပူပေါ်နှစ်ပူဆင့်လာစေပြန်သည်။

အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD) ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသက်တမ်းအတွင်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ အားပြည့်အင် ပြည့်ထိထိရောက်ရောက် လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိသည့် ပြည်လုံးကျွတ် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် လက်ရှိအ ချိန်၌ မရေမရာဖြင့် အသင်ငင်နေပြီဖြစ်သည်။ အနောက်ခြမ်းရှိ ရခိုင်ပြည်နယ်အပါအ၀င် မြန်မာနိုင်ငံမြောက် ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတစ်လွှား စစ်ဘောင်ချဲ့မှုနှင့် တိုက်ပွဲများဆက်တိုက်ဆိုသလို ကျယ်ပြန့်လာလျက်ရှိသည်။ ပြင်းထန်သည့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ပုံမှန်ဆိုသလို ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် နယ်စပ်ဒေသတစ်ကြောရှိ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်စခန်းများ၌ ဆက်လက်နေထိုင်နေကြသူများသည် အရဲစွန့်ရမှု အန္တရာယ်ပေါင်းများစွာအကြား နေရပ်ပြန်ရန် နှစ်ဖက်အစိုးရ၏ ဖိအားပေးမှုခံနေရသလို နိုင်ငံတကာအသိုက် အ၀န်းသည်လည်း စခန်းနေလူထုလူတန်းစားများအတွက် ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည့် လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားရေးအကူအညီများကို လျှော့ချလာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းလိုလို၌ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသည် စစ်ပုံ သွင်းမှုနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည့် နယ်မြေဒေသများအပါအ၀င် နိုင်ငံအနှံ့အ ပြားရှိ ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်စခန်းများကို ပိတ်သိမ်းပစ်ရန် အစီအစဉ်များ ရေးဆွဲချမှတ်လျက်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသအချို့ကို လောကငရဲသဖွယ် တင်စားပြောဆိုသွားသည့်အ ပေါ် ထူး၍မအံ့သြမိတော့ပေ။
မိမိတို့၏ မြေရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးအတွက် စည်းလုံးညီညွတ်လာကြသည့် IDPs နှင့် Refugees များ နယ်ခံလူထုလူတန်းစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ မြေယာများအပေါ် တစ်နေ့တစ်ခြားကြီးထွားလာနေသည့် ဖိအားများအ ကြား The Border Consortium နှင့် Transnational Institute တို့သည် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသူများ (အဓိကအားဖြင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကြောင့် စစ်ရှောင်ခဲ့ကြရသည့် IDPs နှင့် Refugees များ)နှင့် ၎င်းတို့ကို အနီးကပ်ကူညီပံ့ပိုးပေးလျက်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းများ အတူတကွလက်တွဲ၍ ၎င်းတို့၏ မြေယာရပိုင်ခွင့် အခွင့် အရေးများအတွက် ကာကွယ်တိုက်ပွဲသွားမည့် စည်းရုံးအရေးဆိုမှုစင်္ကြန်တစ်ရပ် ထူထောင်နိုင်စေရန် အစဉ်အ ဆက်ပံ့ပိုးကူညီလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ကချင်၊ ကယား(ကရင်နီ)၊ ကရင်၊ မွန်နှင့် ရှမ်း ပြည်နယ်ငါးခုမှ IDPs နှင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များသည် မိမိတို့၏ အတွေ့အကြုံများနှင့် စိတ်ကူးရည်မှန်းချက်များကို နှီးနှောဖ လှယ်၍ ယင်းတို့ကို လူ့အခွင့်အရေးအခြေခံမူများ၊ ပဋိဉာဉ်မူများနှင့် သဘောတူစာချုပ်များဖြင့် နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ် ကာ မိမိတို့၏ မြေရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးများနှင့်ပတ်သက်သည့် ရပ်တည်ချက်သဘောထားတစ်ရပ် ရေးဆွဲပြင် ဆင်ရန် ရန်ကုန်နှင့် မြစ်ကြီးနားမြို့များ၌ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ တွေ့ဆုံစည်းေ၀းခဲ့ကြပါသည်။3

လက်ရှိအချိန်၌ အထူးသဖြင့် VFV အပါအ၀င် မြေယာဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အသစ်များနှင့် အစိုးရ၏ IDP စခန်း ပိတ်သိမ်းရေး အစီအစဉ်များက မိမိတို့၏ အခွင့်အရေးကို အသိအမှတ်ပြု၍ အကာအကွယ်ပေးရန် တောင်းဆို လျက်ရှိသည့် လူထုလူတန်းစားများ၏ အသံများကို ပိုမိုကျယ်လောင်လာစေလျက်ရှိသည်။  IDPs နှင့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်နှစ်ရပ်စလုံးပါ၀င်လျက်ရှိသည့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများသည် အခြေအနေကို ထိပ်တိုက်ရင် ဆိုင်ဖြေရှင်းရုံမှတစ်ပါး အခြားရွေးစရာလမ်းမရှိတော့ကြောင်း သိမြင်လာကြပြီဖြစ်သည်။ မိမိတို့၌ရှိသည့် ရရာအ ရင်းအမြစ်များကို ကိုင်စွဲ၍ မတူကွဲပြားသည့် အတွေ့အကြုံများအကြား ဘုံရည်မှန်းချက်တစ်ရပ် ရှာဖွေဖော်ထုတ် ကာ အချင်းချင်းချိတ်ဆက်လက်တွဲ၍ စည်းလုံးညီညွတ်သည့် အမာခံအင်အားစုတစ်ရပ် ၀ိုင်း၀န်းထူထောင်ပြီး မိတ်ဖက်အင်အားစုများနှင့်အတူ စည်းရုံးအရေးဆိုမှုများ တစ်နေ့တစ်ခြားကြီးထွားလာလျက်ရှိသည်။ 

လတ်တလောမှာပင် ပြည်နယ်ငါးခုမှ နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများ အတူတကွပူးပေါင်း၍ ရပ်တည်ချက်သ ဘောထား ကြေညာစာတမ်းတစ်စောင်ရေးဆွဲဲပြင်ဆင်၍ ရန်ကုန်မြို့၌ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ရပ် ပြုလုပ်သွား ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲဖြင့် သဘောထားကြေညာစာတမ်းကို မထုတ်ပြန်မီ LIFT ရန်ပုံငွေ ဘုတ်အဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများဖြင့် စုဖွဲ့ထားသည့် စည်းလုံးညီညွတ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမဟာမိတ် (UNA)တို့ကို ဦးစွာရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့ကြသည်။ အစီအစဉ်တစ်ခုချင်းစီ၌ ပြည်နယ်ငါးခုမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးစီ ပါ၀င်သည့် စကား၀ိုင်းဆွေးနွေးမှုအားဖြင့် နေရပ်စွန့်ခွာစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်မှုကြောင့် ကြုံတွေ့ခံစားနေရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တရားမျှတမှုရရှိရေးနှင့် အသိအမှတ်ပြုခံရရေးအတွက် ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်းကန်လှုပ် ရှားနေကြရသည်ဟု မျှေ၀သွားခဲ့ကြသည်။

ရန်ကုန်မြို့ရှိ Summit Park View ဟိုတယ်၌ စီစဉ်ကျင်းပခဲ့သည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲသို့ သံရုံးအများအပြားမှ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သည့် နိုင်ငံတကာအရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် မီဒီယာများမှ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း(၁၃၀)ကျော် တက် ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဤသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲသည် မြေယာလုယူမှုနှင့် တိုက်ပွဲများအကြား မြေစာပင်ဖြစ်ခဲ့ရ သည့် သာမန်အရပ်သားပြည်သူ နေရပ်စွန့်ခွာစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများက မိမိတို့ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးခဲ့ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဘေးပရောဂကြောင့် နစ်မွန်းနေရသည့် ခိုကိုးရာမဲ့အခြေအနေမျိုးမှ ကောင်းကျိုးချမ်းသာရရှိ ခံစားနိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်တိုင်ကြိုးပမ်းအားထုတ်လာသည့် အံ့မခန်းအခြေအနေမျိုးကို မီးမောင်းထိုးပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ရှင်းလင်းတင်ပြနေစဉ်အတွင်း သက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်အသီးသီးက တိုက်ပွဲများကြောင့် ၎င်းတို့ နေရပ်စွန့် ခွာစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ၎င်းတို့ချန်ထားရစ်ခဲ့သည့် မြေယာများကို တပ်စခန်းချရန်အတွက် တပ် ရင်းတပ်ဖွဲ့များ သို့မဟုတ် “ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု” သို့မဟုတ် “ဖွံ့ဖြိုးရေး”အမည်ခံ စီမံကိန်းများအတွက် ကုမ္ပဏီများကို လုပ်ပိုင်ခွင့်ချထားပေးရန် အစိုးရအာဏာပိုင်များက သိမ်းဆည်းသွားခဲ့သည်။ နေရပ်စွန့်ခွာစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ ရသည့် ကာလအပိုင်းအခြားချင်းသာ ကွဲပြားခဲ့သော်လည်း ပြည်နယ်ငါးခုစလုံး၌ အလားတူပုံစံမျိုးကိုပင် ကြုံတွေ့ ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။   

မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်စေချင်သနည်းဟူသည့် မေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုယ်စားလှယ်များက ၎င်းတို့စွန့်ခွာထားခဲ့ရသည့် မြေယာများကို ၎င်းတို့လက်၀ယ်သို့ ပြန်လည်အပ်နှံပေးရန်လိုအပ်သလို ၎င်းတို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး အာမခံ ချက်ရှိ၍ သက်ဆိုင်ရာ မြေနှင့် အသက်မွေး၀မ်းကျောင်းလုပ်ငန်းများ ပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်မှသာလျှင် နေရပ် ပြန်လိုသည်ဟု ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းဥပဒေ ကို ပယ်ဖျက်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ ပိုင်ဆိုင်မှုစနစ်များကို အသိအမှတ်ပြုရန်နှင့် မြေပေါ်နေထိုင် လုပ်ကိုင်စားသောက်လျက်ရှိသူများသာ ယင်းမြေကိုပိုင်ဆိုင်မှုရှိသင့်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုရန် လိုအပ်သည် ဟုလည်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသွားခဲ့ကြသည်။

အထက်ပါ ကိစ္စရပ်များကို ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ရန် IDPs နှင့် Refugees များ၏ မြေရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေး များကို အသိအမှတ်ပြု၍ ၎င်းတို့အား အနှစ်သာရရှိရှိ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုထားသည့် အားလုံးပါ၀င်မှုရှိ၍ အောက်ခြေမှ အထက်သို့ဦးတည်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြင့် မြေဥပဒေသစ်တစ်ခု ရေးဆွဲပြင်ဆင်သင့်သည်။ အဆိုပါ ဥပဒေသစ်အတွင်း၌လည်း မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ အစဉ်အဆက်ကျင့်သုံးလာခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူထုလူတန်းစားများ၏ ကိုယ်ပိုင်ဓလေ့ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်များကို မဖြစ်မနေအ သိအမှတ်ပြုပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ ချုပ်၍ဆိုရသော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေယာဥပဒေသည် လက်ရှိအလုပ်အကျေွး ပြုလျက်ရှိသည့် လက်တစ်ဆုပ်စာ စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားများအတွက်သာမဟုတ်ဘဲ ဆင်းရဲသားများကို အ လုပ်အကျေွးပြု၍ အကျိုးသက်ဆိုင်သူအားလုံး၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သင့်ပါ သည်။
 
IDP-refugee သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှ ကိုးကားပြောဆိုချက်များ
“တစ်ချို့က IDPs ဖြစ်လာတာမကြာသေးပေမယ့် တစ်ချို့ကတော့ အရမ်းကြာခဲ့ပြီ။ တစ်ချို့ဆိုရင် မြန်မာ့တပ်မ တော်ရဲ့ “ဖြတ်လေးဖြတ်”မဟာဗျူဟာစခဲ့တဲ့ ၁၉၇၄ ကတည်းက တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရတာပါ။ မြို့ကြီးပြကြီးမှာနေ တဲ့သူတွေ သိချင်မှသိမယ်ဆိုပေမယ့် ကျနော်တို့ကတော့ ဘယ်တော့မှမေ့သွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ၁၉၈၄ က တည်းက ထိုင်းနိုင်ငံမှာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာပါ။” (ကရင်စစ်ဘေးဒုက္ခသည်တစ်ဦး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)

“၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ VFV ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ကြတယ်။ ဒါကို ကျနော်တို့ အရမ်းစိုးရိမ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ ချန် ထားရစ်ခဲ့တဲ့ နေရင်းရပ်ရွာတွေမှာ စီးပွားရေးသမားတွေက ကျနော်တို့ရဲ့ မြေတွေကို ဒီဥပဒေနဲ့ မှတ်ပုံတင်ယူနေ ကြတယ်။ ကျနော်တို့မှာက ဓလေ့ထုံးတမ်းစနစ်ကလွဲပြီး ဘာတရား၀င်စာရွက်စာတမ်း အထောက်အထားမှ မရှိကြပါဘူး။ ကျနော်တို့ဒေသကို အစိုးရက အမည်းရောင်နယ်မြေဆိုပြီး တောက်လျှောက်သတ်မှတ်ထားခဲ့တဲ့ အတွက် မြေတိုင်းစာရေးတွေ လာတိုင်းပေးဖို့ငြင်းဆိုကြတဲ့အတွက် လျှောက်ထားခဲ့ရင်တောင် ဘယ်လိုမှ ပုံစံ(၇) မရနိုင်ဘူးဖြစ်နေတယ်။ သူတို့လာပြီး ကွင်းဆင်းတဲ့အခါမှာ သူတို့ရဲ့လုံခြုံရေးကို တာ၀န်ယူပေးနိုင်လို့လားလို့ပဲ ဆင်ခြေပေးနေကြတော့ ဘယ်သူက ဘယ်သူ့ကို ကာကွယ်ပေးဖို့ တာ၀န်ရှိတာလဲ။” (ရှမ်းမြောက်ဒေသ IDP တစ်ဦး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်) 
 
“VFV ဥပဒေ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ဖရူဆိုမြို့က မြေဧက(၅၀)ကျော်ကို မြန်မာ့တပ်မတော်ရဲ့ တပ်မှူးနာမည် နဲ့ လျှောက်ထားပြီး မှတ်ပုံတင်ယူလိုက်တယ်။ ဥပဒေတွေဆိုတာ ပြည်သူလူထုအတွက်ဖြစ်ရမယ့်ဟာကို ခုတော့ လက်တစ်ဆုပ်စာ လူတွေကပဲ အကျိုးခံစားခွင့်ရနေကြတယ်။” (ကရင်နီ IDP-refugee မြေရပိုင်ခွင့် အခွင့်အ ရေးကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)

“ လက်ရှိကျနော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အရေးပေါ်ကိစ္စကတော့ မြေယာပါပဲ။ ကျနော်တို့ရဲ့ မြေနဲ့ ရပ်ရွာတွေ တ ရုတ်တစ်သျှူးငှက်ပျောစိုက်ခင်းတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုကိုခံနေရပါတယ်။ သစ်တောဦးစီးဌာနက ကျနော်တို့ရဲ့မြေ တွေကို သစ်တောကြိုး၀ိုင်းအဖြစ် ကြေညာလိုက်ပြီ။ သူတို့ရဲ့ သတိပေးဆိုင်းဘုတ်တွေက ငှက်ပျောကုမ္ပဏီတွေ ၀င်လာပြီးနောက်မှ လာစိုက်သွားကြတာပါ။ အရင်က တစ်ခါမှကို မမြင်ဖူးမကြားဖူးခဲ့ဘူး။ အစိုးရဖက်က VFV ဥပဒေနဲ့ ပတ်သက်လာရင် တက်တက်ကြွကြွနဲ့ အတော်ကို အားသွန်ခွန်စိုက်ရှိပြီး လက်ရှိအချိိန်မှာ မြေယာစစ် တမ်းတစ်ခု ကောက်ယူနေပါတယ်။ ကျနော်တို့ ရသင့်ရထိုက်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးတွေကို လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရတယ်။ အခုတော့ ကျနော်တို့ရဲ့ မြေယာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နောက်ထပ် ပြဿနာတွေ အများကြီးရင်ဆိုင်နေရပြီ။” (ကချင်ပြည်နယ်မှ IDP တစ်ဦး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)
“မြေက ကျနော်တို့ရဲ့ မိသားစုကို ကျေွးမွေးပြုစုဖို့နဲ့ ဘ၀လုံခြုံရေးအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ မွန်ပြည်နယ် မှာ လက်ရှိတိုက်ပွဲတွေ မရှိဘူးဆိုပေမဲ့ VFV ဥပဒေကြောင့် ထိခိုက်မှုတွေနဲ့ မြေယာလုယူမှုတွေ အများကြီးဖြစ် နေတယ်။ ကျနော်တို့ မွန်ဒေသမှာ VFV မြေဆိုတာ ရှိကိုမရှိပေမဲ့ အစိုးရက ကျနော်တို့အပေါ် ဒီဥပဒေနဲ့ ဆက်ပြီး စည်းကြပ်ထိန်းချုပ်နေတုန်းပဲ။ မွန် IDPs တွေရဲ့ နေရင်းရပ်ရွာဒေသတွေမှာ အစိုးရက စီမံကိန်းတွေအများ ကြီးဖော်ဆောင်ဖို့အတွက် ပြင်ဆင်ထားတယ်။ အဓိကအနေနဲ့ကတော့ ကျနော်တို့အနေနဲ့ ဒီ VFV ဥပဒေကို ဘယ်လိုမှ လက်မခံနိုင်ဘူးလို့ပဲ ပြောချင်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ဒေသမှာ VFV မြေဆိုတာကို မရှိတာပါ။” (မွန်  IDP-refugee မြေရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်) 
 
“၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)နဲ့ အစိုးရတို့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး ငြိမ်းချမ်းသွားပြီဖြစ်တဲ့အတွက် IDPs နဲ့ Refugees တွေ အိမ် ပြန်လို့ရပြီလို့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတော်တော်များများ စပြောလာခဲ့တယ်။ နေရပ်ပြန်ဖို့အတွက် ကျနော်တို့ ကို အဖက်ဖက်က ဖိအားပေးလာခဲ့ပြီး ရိက္ခာအထောက်အပံ့တွေလည်း လျော့ကျလာခဲ့တယ်။ ကျနော်တို့ပြန်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်မှာသွားနေရမှာလဲ။ ရွာထဲမှာ အစိုးရတပ်စခန်းတွေနဲ့ ကျနော်တို့ရဲ့ မြေတွေကို ၀င်ရောက် လုပ်ကိုင်စားသောက်နေကြတဲ့သူတွေလည်းရှိတယ်။ နေရပ်ပြန်တဲ့သူတွေအတွက် အစိုးရကပြင်ဆင် ပေးထားတဲ့ အိမ်တွေက အရမ်းသေးတော့ လုပ်ကိုင်စားသောက်ရဖို့မြေနဲ့ တစ်ခြားစီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းတွေ လည်းမရှိဘူး။ တကယ်လို့ IDPs နဲ့ refugees တွေ နေရပ်ပြန်တော့မယ်ဆိုရင် မြန်မာ့တပ်မတော်ဖက်က တပ်စ ခန်းတွေကို ဖယ်ရှားပေးဖို့လိုသလို မြေမြှုပ်မိုင်းရှင်းလင်းရေးနဲ့ အသက်မွေး၀မ်းကျောင်းအကူအညီတွေ ပေးအပ် ဖို့လိုတယ်။”  (ကရင် IDP၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်) 
 
“အာဏာပိုင်တွေက ကျနော်တို့ကို ပြန်ခိုင်းနေကြတယ်။ ရွာထဲမှာ အစိုးရစစ်တပ်တွေ တပ်စွဲထားတုန်းပဲ။ ဆို တော့ ကျနော်တို့ပြန်ပြီးနောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲထပ်မဖြစ်ဘူးလို့ ဘယ်သူအာမခံပေးမလဲ။ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲကနေ ရေရာသေချာတဲ့ အဖြေမျိုးမထွက်လာသေးဘူး။” (ကချင် IDP၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၁ ရက်)

ကျောက်မီးသွေးတွင်းမှ စာဝါငှက် 

IDP-refugee ကိုယ်စားလှယ်များ၏ အဓိကတောင်းဆိုချက်များ၌ အောက်ပါအချက်သည်လည်း တစ်ခုအပါအ ၀င်ဖြစ်သည်။ 

“အာဏာပိုင်တွေ(အစိုးရနှင့် EAOs)အနေနဲ့ IDP-refugee တွေရဲ့ နေရင်းရပ်ရွာဒေသတွေမှာ ချန်ထားရစ်ခဲ့ ရတဲ့ မြေယာတွေကို သူတို့လက်ထဲ ပြန်အပ်ပေးဖို့နဲ့ သူတို့ရဲ့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ကိုယ့်သဘောဆန္ဒအတိုင်း နေရပ်ပြန်နိုင်ရေးတို့ကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ပြီး မူလရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးတွေကို အနှစ်သာရရှိရှိ အရင်အတိုင်းပြန်ရယူခံစားနိုင်အောင် ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးသင့်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း အန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာပြည့်၀တဲ့ ဘ၀တွေကို ပြန်ပြီးတည်ဆောက်နိုင်ဖို့  သင့်တင့်လျောက်ပတ်ပြီး ရေရှည်အလုပ်ဖြစ်တဲ့ အသက်မွေး၀မ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတွေ၊ အခြေခံရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ လူမှုရေးနဲ့ စီးပွား ရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းတွေကို လက်လှမ်းမီနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမယ့် ကိစ္စရပ်တွေ ပါ၀င်နေပါတယ်။”

အလားတူအခြေအနေမျိုး၌ ပိတ်မိလျက်ရှိသည့် မည်သည့်နိုင်ငံသားမဆို(ကမ္ဘာနေ လူသားတိုင်း) ဤကဲ့သို့ပင် တောင်းဆိုကြမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဒီမိုကရေစီနှင့် တရားမျှတမှုရှိသည့် တောင်းဆိုချက်မှ ပေါက်ဖွားလာမည့် စစ်မှန်သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အလားတူသဘောဆန္ဒမျိုးဖြင့် မျှော်လင့်မိကြမည်ဖြစ်သည်။  

အစိုးရနှင့် စီးပွားရေးသမားများအနေဖြင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ IDPs နှင့် Refugees များ အလိုအလျောက် ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြပုံရသည်။ သို့သော်လည်း မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ထိုကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေမရှိကြောင်း သိသာထင်ရှားလျက်ရှိသည်။ ယင်းအစား နေရပ် စွန့်ခွာစစ်ဘေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသူများသည် စနစ်တကျစည်းရုံးလှုပ်ရှားလာကြပြီး အားကောင်းကောင်းဖြင့် ရှင်း လင်းပြတ်သားစွာ စည်းရုံးအရေးဆိုလာခဲ့ကြပြီဖြစ်သည်။ ပြန်လည်ကုစားပေးသည့်နည်းလမ်းအရ တရားမျှတမှု ရှာဖွေခြင်းဖြင့် မြေရပိုင်ခွင့်အခွင့်အရေးအပါအ၀င် အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ရပိုင်ခွင့်များကို အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိ အပြည့်အ၀အသိအမှတ်ပြုပေးရန်သာအစဉ်အဆက်တောင်းဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ IDPsနှင့်refugeesများ အနေဖြင့်မိမိတို့သည်မှားယွင်းသည့်ဖက်ခြမ်း၌ရောက်ရှိနေသဖြင့် ကံမကောင်းအကြောင်းမလှဖြစ်ရသူများဖြစ်ပြီး ဘယ်သောအခါမျှ ကံတက်လာမည့်သူများမဟုတ်သကဲ့သို့ လက်လျှော့အရှုံးပေးခြင်းမပြုသင့်ပေ။ အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ကျောက်မီးသွေးတွင်းထဲမှ စာဝါငှက်ငယ်လေးများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အပေါ် သက် ရောက်ခဲ့သည့် ထိခိုက်မှုများသည် ကျန်လူ့ဘောင်အသိုက်အ၀န်းတစ်ရပ်လုံး၏ ရှေ့တွင်စောင့်ကြိုလျက်ရှိသည့် ရှေ့ပြေးကြမ္မာဆိုးနိမိတ်များပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ လူ့ဘောင်အသိုက်အ၀န်းအကြား ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုအရှိဆုံးနှင့် ပစ်ပယ်ခံလူထုလူတန်းစားများ၏ လူ့အခွင့်အရေးကိုပင် အာမခံပေးနိုင်မှုမရှိခြင်းသည် အနာဂတ် နိုင်ငံရေးအ ပြောင်းအလဲကို ဆိုးဆိုးရွားရွား စွဲချက်တင်လိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

Endnotes

  1. See, https://www.tni.org/en/article/a-declaration-of-war-on-us
  2. https://www.tni.org/en/article/implementation-of-burmas-vacant-fallow-and-virgin-land-management-law
  3. See e.g. https://www.irrawaddy.com/news/burma/civil-society-groups-demand-national-land-restitution-policy-for-displaced-communities.html; and, https://www.tni.org/en/publication/re-asserting-control-voluntary-return-restitution-and-the-right-to-land-for-idps-and

နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ရသူများနှင့် ဘေးဒုက္ခသည်များ၏ မြေယာရပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ ကြေညာစာတမ်း အပြည့်အစုံဖတ်ရှုရန် . . . (၂ဝ၁၉-ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ(၂၁)ရက်နေ့)(English) (Burmese)

ပြန်စာထားခဲ့ပါ။